روز جهانی زئونوزها؛ یادآوری پیوند سلامت انسان، دام و محیط‌زیستششم ژوئیه هر سال، مصادف با سالروز نخستین تزریق واکسن هاری توسط لویی پاستور در سال ۱۸۸۵، به‌عنوان روز جهانی زئونوزها گرامی داشته می‌شود.

این روز، بیش از یک یادبود تاریخی، فرصتی است برای بازخوانی جایگاه بیماری‌های مشترک انسان و دام در نظام سلامت جهانی.زئونوز چیست و چرا اهمیت دارد؟زئونوزها بیماری‌های عفونی‌ای هستند که از طریق تماس مستقیم با حیوانات، مصرف مواد غذایی و آب آلوده، یا ناقلینی مانند کنه و پشه، از دام و حیات‌وحش به انسان منتقل می‌شوند.

بر اساس برآوردهای سازمان‌های بهداشت جهانی، نزدیک به ۶۰ درصد بیماری‌های عفونی شناخته‌شده در انسان منشأ حیوانی دارند و این رقم برای بیماری‌های نوظهور به حدود ۷۵ درصد می‌رسد. هاری، آنفلوانزای پرندگان، تب کریمه-کنگو، بروسلوز و بسیاری از عفونت‌های باکتریایی و انگلی که در آزمایشگاه‌های میکروب‌شناسی روزانه با آن‌ها سروکار داریم، همگی در همین دسته جای می‌گیرند.رویکرد «سلامت یگانه» در سال ۲۰۲۶آنچه امسال این روز را برجسته می‌کند، تأکید فزاینده بر رویکرد «سلامت یگانه» (One Health) است؛ نگاهی که سلامت انسان، سلامت دام و سلامت محیط‌زیست را نه سه حوزه جدا، بلکه یک منظومه به‌هم‌پیوسته می‌بیند.

 تجربه‌های پاندمی‌های اخیر نشان داد که بی‌توجهی به هر یک از این سه ضلع، هزینه‌ای سنگین بر دوش دو ضلع دیگر می‌گذارد. از همین‌رو، همکاری میان پزشکان، دامپزشکان، متخصصان محیط‌زیست و میکروب‌شناسان دیگر یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی ساختاری برای پیشگیری از بحران‌های بعدی است.

نقش دانشگاه و آموزشبرای جامعه دانشگاهی، روز جهانی زئونوزها یادآور مسئولیتی دوگانه است: از یک سو، تربیت نسلی از دانش‌آموختگان علوم آزمایشگاهی و میکروب‌شناسی که تشخیص زودهنگام و دقیق این بیماری‌ها را در عمل بشناسند؛ و از سوی دیگر، مشارکت در پژوهش‌هایی که مسیر انتقال این عوامل بیماری‌زا را در بستر بومی و منطقه‌ای روشن می‌کنند.

هر آزمایش تشخیصی که در آزمایشگاه انجام می‌شود، در واقع حلقه‌ای از همین زنجیره پیشگیری جهانی است.